23 maart 2008

Brief aan René Stockman, Broeder van Liefde




Broeder,

U heeft gemeend in de pers te moeten reageren op de manier waarop schrijver Hugo Claus uit dit leven is gestapt, en op de manier waarop in de media over zijn dood is bericht. Dat is uw goed recht. Zoals het ook Claus’ recht was om zijn onomkeerbare aftakelingsproces af te breken en op de dood toe te stappen in plaats van haar nog langer en steeds weerlozer af te wachten.

Maar het gaat hier niet over rechten. Het gaat hier zelfs niet over twee tegengestelde visies op leven en sterven en de ethische consequenties daarvan, het gaat hier niet over gelijk en ongelijk. Het gaat hier over niveau. Over het niveau waarop iemand denkt, zijn overtuigingen uitdrukt en de overtuigingen van andersdenkenden weergeeft. Het gaat hier over stijl en, welja, intellectuele klasse. Het gaat hier over alles wat in uw reactie ontbrak.

Uw kritiek gold in de eerste plaats de wijze waarop Claus’ euthanasie in de media en door vooraanstaande burgers in dit land is begroet. U viseerde met name de pas afgetreden premier, wiens hommage aan zijn overleden vriend volgens u een “tendentieuze stelling” bevatte. Daarmee doelde u op Verhofstadts respect voor Claus’ keuze om zich te laten euthanaseren. Later in uw tekst gebruikte u hetzelfde woord nog een keer. U noemde de lof voor Claus’ beslissing in de media “meer dan tendentieus”. U weet niet goed wat het woord ‘tendentieus’ betekent, geloof ik. ‘Tendentieus’ betekent iets met opzet zo voorstellen dat “aan de waarheid te kort gedaan wordt” (Van Dale). ‘Tendentieus’ vooronderstelt dus dat er een waarheid is die vervolgens verwrongen, verdraaid, gekleurd kan worden weergegeven. In de context van dit ethische debat bestaat een dergelijke, voorafgaandelijke waarheid niet - zoals u natuurlijk ook wel weet. Je kunt hooguit stellen dat voorstanders van euthanasie te kort doen aan uw waarheid, net zoals uw afkeer van euthansie te kort doet aan hun waarheid hieromtrent, wat meteen bewijst dat er in deze kwestie geen waarheid is. U had dus niet het woord ‘tendentieus’ moeten gebruiken, maar wel ‘subjectief’, of ‘persoonlijk’, zelfs ‘problematisch’ of ‘controversieel’ - allemaal mogelijke, filosofisch toelaatbare kwalificaties. Of zou het kunnen dat u juist heel goed weet wat 'tendentieus' betekent, en dat het dus uw bedoeling was te suggereren dat u de waarheid bezit en andersdenkenden dwalen?

In diezelfde alinea stelde u bovendien dat sommigen Claus’ euthanasie “de hemel inprijzen als summum van edelmoedigheid”. Waar stond dat? Ik heb dit nergens gelezen. Ik heb wél gelezen dat velen deze beslissing moédig vonden, wat deze beslissing wellicht ook was. Men stapt namelijk niet “zomaar” uit dit leven, ook Hugo Claus niet. Dat woordje “zomaar” werd vanochtend gebruikt door uw geestesgenoot kardinaal Danneels in zijn homilie tijdens de paaswake in de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Volgens De Standaard zei hij daar het volgende: “Door zomaar uit het leven te stappen, antwoordt men niet op het probleem van lijden en dood. Men loopt er in een boog omheen en omzeilt het. Omzeilen is geen heldendaad, geen voer voor frontpaginanieuws.” Eén ding wil ik u alvast nageven: u bent dapperder dan uw kardinaal. U noemde tenminste man en paard, de kardinaal niet, de kardinaal verkoos de schrijver via insinuerende algemeenheden te kritiseren. Een beetje laf van de kardinaal.

U uitte niet alleen uw ongenoegen over de manier waarop de media Claus’ euthanasie hebben begroet, u viseerde ook de schrijver zelf. Laat ik deze passus integraal citeren, omdat hij zowel de kern als het dieptepunt van uw betoog vormt:

Heeft Hugo Claus nagedacht toen hij deze stap zette welke boodschap hij zou geven aan deze mensen, aan hun naasten, aan hun verzorgers, aan de ruimere samenleving? Hij heeft het vanuit zijn mensbeeld wellicht als een individueel recht beschouwd dit te kunnen doen, maar dan heeft hij toch de sociale impact van zijn daad onderschat. Vanuit zijn levensvisie waren lijden en aftakeling wellicht in oppositie met een waardevol leven, maar ook hier heeft hij toch een belangrijke realiteit van het leven ontkend: dat waardevol leven niet alleen afhangt van capaciteiten die men al dan niet kan ontwikkelen en dat men als medemens juist wordt uitgenodigd anderen te helpen als ze in hun capaciteiten falen, waarin nieuwe facetten van medemenselijkheid kunnen opbloeien. Het was uiteraard zijn visie en daar willen we in een maatschappij waar ruimte is voor verscheidenheid respect voor opbrengen, ook al strookt het niet met ons mensbeeld en onze levensvisie.

Uw retorische, wat denigrerende vraag (“Heeft Hugo Claus nagedacht...?”) suggereert dat de schrijver over die boodschap onvoldoende heeft nagedacht. Maar is er wel een boodschap? En hoe weet u eigenlijk wat die boodschap is? En voor hoeveel mensen is die boodschap zo erg als u lijkt te denken? Heeft u “de sociale impact van zijn daad” al onderzocht? Zou deze impact niet iets meerduidiger, complexer kunnen zijn dan u lijkt te veronderstellen?

Een dag eerder publiceerde diezelfde krant een bijdrage waarin de coördinator van Exepertisecentrum dementie Vlaanderen de pertinente vraag stelde: Is dementie mensonwaardig? Het was een kort, helder, gematigd stuk, waarin gewaarschuwd werd voor de nogal ondoordachte manier waarop sommigen - en met name politici - een dement leven a fortiori “mensonwaardig en niet levenswaardig” lijken te vinden. Het was een a-ideologisch, a-confessioneel en ook helemaal niet tendentieus stuk, waarin zeer terechte vragen werden gesteld. Maar de coördinator was dan ook geen Broeder van Liefde - what’s in a name.

De kern van uw betoog zat in de bewering dat Claus “een belangrijke realiteit van het leven heeft ontkend”, namelijk “dat waardevol leven niet alleen afhangt van capaciteiten die men al dan niet kan ontwikkelen en dat men als medemens juist wordt uitgenodigd anderen te helpen als ze in hun capaciteiten falen, waarin nieuwe facetten van medemenselijkheid kunnen opbloeien.” Het is een zin die om euthanasie schrééuwt, zo krakkemikkig is hij, maar dit terzijde. Dit is de fundamenteelste passus in uw tekst, omdat u hier moet uitleggen wat volgens u en uw christelijke geestesgenoten de zin van het lijden is, een zin die voor mensen als Claus en zijn humanistische geestesgenoten inderdaad onbestaande is.

Voor vrijzinnige humanisten is het onnoemelijke leed van een onomkeerbaar aftakelingsproces - ik denk aan de laatste maanden en beelden uit het leven van paus Johannes Paulus II bijvoorbeeld - zinloos en mensonterend. Over deze fundamentele kwestie is tussen gelovigen en niet-gelovigen geen consensus mogelijk. Dit is een breuklijn, een kloof.

Maar wat doet u in deze passus? U verklaart de zin van het lijden door te verwijzen naar de zin die dit lijden kan hebben voor anderen, namelijk voor de medemens die zich uitgenodigd weet om de lijdende te helpen. Maar dat is niet de essentie natuurlijk, de essentie is: wat is de zin van het lijden voor de lijdende? Precies omdat u op deze vraag het antwoord schuldig blijft, omdat u in de loop van één terminale zin op bijna slinkse wijze de vraag van de zingeving verplaatst van de lijdende mens naar de medemens - vond ik uw betoog niet alleen een aanslag op het menselijk taalgevoel maar ook een intellectuele belediging. Nogmaals: ik spreek u niet aan op uw christelijke overtuiging, ik spreek u aan op de kwaliteit van uw redenering en uw stijl. U denkt zo beroerd en schrijft zo belabberd dat u niet eens de kern van uw eigen geloofsovertuiging op een heldere en aannemelijke wijze kunt verwoorden. Ik dacht daareven: als katholieke gezagsdragers in deze tijd hun wereldbeeld en hun ethiek niet overtuigender meer kunnen formuleren dan Broeder Stockman, dan hoeven we uit die hoek niets meer te vrezen.

Na die volstrekt inadequate alinea over het menselijk lijden, ontspoorde uw artikel in kreten en karikaturen die een nauwkeurige weerlegging niet eens verdienen. U had het over “de arrogantie” van “een bepaalde groep in de samenleving” die “pretendeert de norm voor de gehele samenleving te bezitten” en die wenst “op te dringen aan eenieder”. In zijn reactie op uw stuk, diezelfde dag verschenen, heeft Etienne Vermeersch de aperte onwaarheid van dergelijke beweringen nog maar eens aangeklaagd. Hij schreef onder meer: “Wellicht gaan zij die aan anderen eeuwenlang een eenheidsdenken over leven en dood hebben opgelegd, ervan uit dat iedereen die voor zichzelf - en alleen voor zichzelf - een andere visie ontwikkelt, die meteen ook aan anderen wil opdringen. Dogmatici denken blijkbaar dat iedereen die een afwijkende mening heeft, ook zelf een dogmaticus wil zijn.” Misschien moet u hierover toch eens even goed nadenken.

“Onder de mom van vrijheid van mening worden we gedwongen een opgedrongen mening in vrijheid over te nemen” schreef u nog. Maar u bent het beste tegenbewijs van wat u hier beweert. U neemt namelijk helemaal niets over. Het feit dat u uw afwijkende mening toch maar mooi in een mainstream massamedium kon publiceren en daarmee behoorlijk wat persaandacht voor uw standpunten en uw kritiek genereerde, logenstraft wat u in deze sikkeneurige en pruilerige passage bijna zegt, namelijk dat er vandaag in Vlaanderen een soort cordon médiatique zou bestaan dat u en de uwen verhindert uw mening te uiten. De publicatie van uw lamentabele tekst getuigt juist van extreme journalistieke tolerantie.

Tot slot, uw suggestie dat Claus’ besluit en de mediareacties neerkomen op een “ode aan het leven van de volmaakten, van de succesvollen” is wel bijzonder pijnlijk voor iedereen die ooit ook maar een heel klein beetje kennis heeft genomen van Claus’ werk. Ik ken niet veel schrijvers of dichters in onze literatuur in wier werk het onvolkomene, het gebrekkige en het kwetsbare van het menselijk bestaan met zoveel luciditeit, mededogen en ja, liefde is vormgegeven als in het werk van Claus. Dit veelkantige oeuvre is een woedende ode aan de kleine mens, de bange, stamelende, altijd struikelende en telkens weer overeind krabbelende mens. Dit is een oeuvre trouw aan de aarde, zou Albert Camus hebben gezegd. Het is een oeuvre met hoogten en laagten, jazeker, maar het is mij in ieder geval oneindig veel dierbaarder dan uw wellicht niet eens malicieus bedoelde maar o zo ondermaatse geneuzel.

20 opmerkingen:

Thomas Claus zei

Met veel belangstelling uw scherp en pertinent opiniestuk gelezen over de verontwaardigde reactie van de Broeders van Liefde. Dat zij de pers menen te moeten misbruiken om hun ongenoegen over deze zaak kenbaar te maken, valt nog enigzins te begrijpen maar dat men suggereert dat mijn vader niet voldoende zou hebben nagedacht over de implicaties en consequenties van zijn zelfgekozen dood, is er uiteraard helemaal over. Met welke verwerpelijke arrogantie wordt hier immers niet over iemands ethisch bewustzijn geoordeeld!
De belangrijkste realiteit van het leven is dat we allemaal vroeg of laat verdwijnen en dit liefst op de meest menselijke manier mogelijk. Ofschoon de zin van het lijden door de eeuwen heen in de Westerse wereld een onmiskenbare factor was in het maatschappelijk en cultureel debat, kan men de hedendaagse relevantie ervan zeker in vraag stellen. Dat het probleem helaas enkel maar een gedaanteverwisseling doorstond, werd reeds in het begin van deze nieuwe eeuw aangekondigd. Maar dit uiteraard geheel terzijde. Het is alleen jammer dat zowel de broeders van liefde (?) als een zekere kardinaal uit Mechelen (...) zomaar mijn vaders nagedachtenis besmeuren met dergelijke klerikale kletskoek. Arm Vlaanderen. Eens te meer werd er tegen het Parthenon gepist.

Vele groeten,
Thomas Claus

Frans Redant zei

Ja, goede Thomas, pissende muizen hanteren een andere moraal, en wel een zeer perverse: door onmenselijk lijden hoort men, naar het lichtend voorbeeld van de verlosser, zijn hemel te verdienen. Gelukkig kennen wij andere voorbeelden, van zij die waarlijk diep hebben nagedacht. Zoals je lieve vader. Met droefenis en respect eren we hem, missen we hem.

sparehed zei

Frank -

Andermaal zeer luciede, zeer goed verwoord, zeer af. En dat om half 12 's avonds.

Het maakt er het leven alleen mar eenvoudiger op : voortaan kunnen we in discussies over deze kwestie eenvoudigweg verwijzen naar de blog van Frank Albers.

Dank daarvoor,

Wim Lockefeer

Anoniem zei

Dank voor het helder maken van wat mij slechts aan losse flarden door het hoofd schoot bij het lezen van Stockmans tekst!

Vanes zei

Krachtig verwoord!
Waarom wil de kerk toch altijd voorkomen dat mensen zelf gaan nadenken. Ik wil dit zeggen in dank Hugo Claus voor al zijn schitterende kunst maar vooral voor de moed om zelf voor een respectabel einde te kiezen.

pollux bametra zei

Via 'Bieslog' dit mooie stuk gevonden, het betreft de gruwelijke strijd van de obscurantistische slavenmoraal versus de vrolijke vrijdenkers.

Blogbaas zei

Ook ik vond uw blog en deze post via Bieslog. Hartelijk dank voor de manier waarop u reageert op zoveel hypocrisie en lafhartigheid.

Henri zei

Claus was een jetsetfiguur, geen kunstenaar.

Of toch; Misschien een levenskunstenaar, maar als schrijver totaal overroepen. Wat dat betreft had die nobelprijs hem niet misstaan. De academie bestaat het al ruim vijftig jaar om de literaire finefleur te passeren ten faveure van markante broodschrijvers.

Anoniem zei

Beste Frank Albers,
uw correspondent Henri heeft 'ergens' gelijk: Hugo Claus was inderdaad onze enige jetsetfiguur en één van onze weinige levenskunstenaars. Over zijn kunstenaarsschap zal hij het allicht eens geweest zijn (kijk er de eerste uitgave van Who is Who in Flanders op na): hij heeft slechts een paar gedichtjes geschreven, enkele toneelstukjes, een of twee romannetjes en een verhaaltje, ooit eens een filmpje gedraaid, wat schilderijtjes vervaardigd, een librettootje, een scenariootje. En allemaal zòòò overroepen dat grotere dilettanten in de ogen van de Zweedse jury wèl die vervloekte Nobelprijs waard waren. Misschien durft de twijfelaar eens te googelen naar Wikipedia om overrompeld, overspoeld te worden: voorwaar een heus oeuvre! (Hoewel de auteur, gans ten onrechte, in een onbewaakt moment beweerde dat dit van Voltaire omvangrijker was.) Voor Hugo Claus is niet verbazend dat hij het deed, maar wanneer dan wel!...

Verwalt zei

Zo, die zit! Broeder Stockman is de maat genomen, daarna gewogen (en te licht bevonden). Toen geknipt en geschoren en daarbij ook nog eens de oren gewassen. Tenslotte geslacht, gevild en schoon aan de haak gehangen. Zielig toch; je vraagt je af waar de man na deze beurt nog heen kan met zijn stukjes. Een beetje krant sluit vlug de deur als ze hem zien aankomen. Maar, suggestie: misschien Het Parochieblad?

Anoniem zei

Misschien niet het gepaste moment en zeker niet tegen wie dan ook persoonlijk bedoeld, maar ik kan het gewoon niet laten de volgende stelling te poneren: "Het veelvuldig gebruik van het germanisme 'in vraag stellen' moet in Vlaanderen eens flink ter discussie worden gesteld".

Anoniem zei
Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.
Anoniem zei

Deze hele discussie is absurd. Lijden en sterven: hoe iemand ermee omgaat is het probleem van het individu. Of: dat zou het moeten zijn. Op m'n weblog http://gdb.skynetblogs.be heb ik de absurditeit van de situatie aangekaart door een tekst te schrijven die er ver over is. Ik knip en plak hem hieronder...

Waarom stond geen webcamera aan het sterfbed van Hugo Claus? Waarom konden wij niet live televoten of de beroemde figuur al dan niet nog een vervolg aan zijn leven moest breien? Waarom konden wij niet digitaal voor of tegen euthanasie stemmen?

Ik bedoel: het had zo veel fun kunnen opleveren. Denk Eurosong. Denk rode botjes. Denk in een taal die niet bestaat. Nee, natuurlijk bedoel ik niet fun in de letterlijke zin. Ik bedoel: emo-tvfun, educatieve Canvasfun; het soort fun dat de dood in een juist perspectief plaatst. Echte ontroerende momenten zijn ons gewoon botweg onthouden. Toch?

Ik bedoel maar: Hugo was een publiek figuur, niet? En zijn wij na zijn overlijden niet massaal naar de boekenwinkel gehold om alsnog z’n – let’s face it, haast allemaal onleesbare - boekjes te kopen? De stock was verdorie volledig uitverkocht!

Ons zo vanuit de hoogte behandelen... ons negeren als je je laatste adem aan het uitblazen bent... nee, Hugo, waar je momenteel ook bent, het spijt me, maar ergens kan dit niet door de beugel. De Kerk heeft deze keer overschot aan gelijk dat ze jouw beslissing voor euthanasie heeft verworpen. Geen enkel publiek figuur zou trouwens zelfbeschikkingsrecht mogen hebben.

Wij, hun hondstrouwe publiek, zouden 7 dagen op 7, 24 u op 24, moeten kunnen beslissen of het lijden van mediafiguren moet worden stopgezet.

Akkoord?

Anoniem zei

Frank Albers: waarom hebt U zoveel woorden nodig om een Broeder van Liefde aan de schandpaal van de betweterigheid te nagelen? Zelfbeschikking in volle openbaarheid verwordt tot exhibitionisme, zeker wanneer een befaamd schrijver factie verkiest boven fictie. Kardinaal Danneels hoeft zich evenmin te schamen als Rene Stockman. Zij komen uit voor hun overtuiging dat lijden ene functie heeft.

Anoniem zei

"volgens De Standaard zei hij daar het volgende ... " lees ik.

Mmmm. In "De Standaard heb ik ooit eens hardnekkige voorpaginaberichten gelezen dat Jeroen Brouwers een vuile plagiatist was.

Conclusie ; niet altijd geloven wat ze in de krant schrijven.

En voor de rest is het van uw kant uiteraard oneerlijk om de latere tekst van mijnheer Stockmans in De Standaard (repliek op Vermeersch) volledig te verzwijgen. Kan u daar op reageren ?

H. Elpze
Antwerpen

Anoniem zei

Als die broeder of die kardinaal Claus echt hadden willen aanpakken, dan hadden ze verwezen naar zijn ontrouw en zijn gebrek aan aandacht voor zijn kinderen.

Wie zijn gezin in de steek laat is een egoist, ook al is hij een schitterend dichter, een zéér getalenteerd romanschrijver (en een zéér belabberd cineast).

Het weze overigens opgemerkt dat Claus en zijn broertje na de oorlog wegens "zwarte" vader niet welkom waren op het atheneum. Waar waren ze wel welkom ? Juist, in de Katholieke school.

Ondank is 's werelds loon.

Claus Trobofie

Anoniem zei

"Niet dementie is het probleem, wel onze maatschappij die er niet mee om weet te gaan"

Dixit Jan Hoet.

Fijn gezegd van een fijne kerel die op zijn gebied torenhoog uitsteekt boven de anderen, en dit zonder zich te willen profileren tov anderen. Die men, in tegenstelling tot de Clausen van deze wereld, nooit andersdenkenden heeft zien minachten

Anoniem zei

EINDHOVEN, 6 oktober 2010 - Over geen enkele katholieke jeugdinstelling kwamen zó veel meldingen binnen over ernstig fysiek geweld als over het voormalige jongensinternaat Eikenburg in Eindhoven.

Dat schrijft onderzoeksjournalist Joep Dohmen in zijn boek 'Vrome Zondaars' dat vandaag verschijnt. Het boek over het seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk beschrijft hoe kinderen hun eigen overgeefsel moesten opeten, handtastelijkheden moesten ondergaan, broeders moesten bevredigen of verkracht werden door een geestelijke.

In totaal meldden zich 35 oud-leerlingen die onafhankelijk van elkaar vertelden over het schrikbewind dat tussen 1949 en 1984 gevoerd werd op Eikenburg. Van de tachtig broeders die in die periode op het internaat werkten, zouden 23 zich hebben schuldig gemaakt aan mishandeling en seksueel misbruik. Als er al werd ingegrepen, al dan niet gedwongen door een Eindhovens advocatenkantoor, volgde een stille verplaatsing. "De veiligheid van de kinderen had op geen enkel moment prioriteit", zegt Dohmen.

De generale overste van de Broeders van Liefde, de Vlaminig René Stockman, weigert op de beschuldigingen in te gaan. In een korte reactie verklaarde hij tegen deze krant "zonder de zaak te willen minimaliseren" dat Dohmen "verkeerde conclusies trekt uit onvolledige gegevens". Op een verzoek van burgemeester Rob van Gijzel van Eindhoven om de slachtoffers tegemoet te treden, weigerde de congregatie in te gaan.

bron: Eindhovens Dagblad

bivehera zei

You were meant to blog. It has inspired me to start my own blog on barrie dentist

online pharmacy

Bekkeneel zei

L.S. Mijn aandacht werd heden op René Stockman gevestigd door zijn lezing op Radio Maria over Vincent de Paul.
Men kan niet voor anderen denken. Mijn eigen gedachten t.a.v. euthanasie m.b.t. mezelf zijn ongeveer: geloven in God en dan God zien als een zorgvuldige en competente, ja feilloze apotheker die de maat en samenstelling van het lijden aan het eind van het menselijk leven met grote exactheid afweegt en bepaalt, met geen ander doel dan mijn algehele uitzuivering en genezing zodanig dat ik vernederd, verlost en gelouterd van alles met Hem verenigd kan worden. Ik wijs dus euthanasie voor mezelf af als een menselijk ingrijpen dat het apothekers- en genezings- of louteringswerk van God in de weg zou lopen. Dit naar het voorbeeld van Jezus die pijnstilling tijdens de kruisiging afwees. Termen als mens onterend lijden enz. zeggen mij weinig omdat ik mijn menselijk lijden verbind met de kruisiging en deze met de verrijzenis. Ik zie bij iemand als JPII eerder heldenmoed doorheen de oppervlaktestructuur van aftakeling en lichamelijk verval. Ik zie de weloverwogen keuze voor publieke vernedering en het zich bloot stellen aan spot als de banale imitatie door slechte cabaretiers. Maar het zijn verschillende kaders. Men kan elkaar de kaders niet opleggen. Op z'n best kan men ernaar streven elkaars standpunt te verstaan en het er verder bij te laten.
Dit alles gezegd in alle respect voor elke overledene en niet twijfelend aan de integriteit van ieders denken.